Staalkabel vervangen door Dyneema of HMPE? Sterkte gemeten en vergeleken


VergelijkingLierkabelMestschuif

Staalkabel of Dyneema / HMPE?

Even dik, twee keer zo sterk en zes keer lichter. Maar alleen als je het systeem eromheen goed aanpast. Dit laten onze trekproeven zien.

1.827 kg
4 mm HMPE, gemeten
886 kg
4 mm staalkabel, minimum
≈6×
Lichter per meter
70 °C
Grens continu gebruik
OTOtto Tromm·13-11-2026·Trekproeven volgens ISO 2307:2019

Ligt er nu 10 mm staalkabel op je lier of mestschuif? Dan vervang je die meestal door 10 mm 12-strengs HMPE- of Dyneema-touw. Dat is bij dezelfde dikte bijna twee keer zo sterk en weegt zo'n zes keer minder.

Staal blijft beter bij hitte, scherpe randen en zware schuring. Wie overstapt, past daarom ook de geleiding, de trommel en de eindverbindingen aan, en splitst in plaats van te knopen. Hieronder lees je wat Otto Tromm op onze eigen trekbank heeft gemeten, waar je op let bij het overstappen en welke dikte je kiest voor een lier of een mestschuif.

Veiligheid vooraf: dit artikel gaat over trekken met een lier, een mestschuif of een trekkabel. Het is geen advies voor het hijsen van lasten of het zekeren van personen. Daarvoor gelden eigen normen, keuringen en gecertificeerd materiaal. Volg altijd de voorschriften van de fabrikant van je lier of installatie.

Gemeten: HMPE-touw tegenover staalkabel

Otto Tromm trok 4 mm Prorope HMPE vijf keer kapot op onze trekbank. Gemiddeld brak het touw bij 1.827 kg. Een 4 mm staalkabel 6×19 heeft een minimale breekkracht van 886 kg. Om eerlijk te vergelijken, zetten we het gegarandeerde minimum van staal naast onze zwakste meting, niet naast het gemiddelde.

Zwakste van vijf trekproeven
2,0×
1.782 kg tegenover minimaal 886 kg voor 4 mm staalkabel 6×19

1.938 kg
Hoogste
1.827 kg
Gemiddeld
1.782 kg
Laagste
Breeksterkte bij 4 mm · kg
HMPE-koord met polyester mantel gemeten683

Staalkabel 6×19 met vezelkern (minimum)886

Prorope HMPE 12-strengs, laagste meting gemeten1.782

Prorope HMPE 12-strengs, gemiddeld gemeten1.827

Bij twee van de vijf proeven brak het touw niet helemaal door. De echte breeksterkte ligt dus mogelijk nog hoger. Alle details staan in het testverslag van 4 mm Prorope HMPE.

Sterkte en gewicht per diameter

Voor de diktes die je op een lier of mestschuif gebruikt, zie je hetzelfde beeld. Bij gelijke dikte is 12-strengs HMPE bijna twee keer zo sterk als een gangbare staalkabel.

Diameter Staalkabel 6×19 (minimum) Prorope HMPE Dyneema SK75
4 mm 886 kg 1.827 kg gemeten –
6 mm 2.000 kg 3.900 kg 3.700 kg
8 mm 3.549 kg 6.800 kg 6.000 kg
10 mm 5.537 kg 10.500 kg 10.400 kg
12 mm 7.984 kg 13.500 kg 14.000 kg
14 mm 10.911 kg 19.000 kg 18.000 kg
16 mm 14.174 kg 22.800 kg 24.000 kg
Gewicht 10 mm 34,6 kg per 100 m ongeveer 6 kg per 100 m

Staal: minimale breekkracht van staalkabel 6×19 met vezelkern, draadsterkte 1770 N/mm², volgens een openbare EN 12385-4-tabel (Remex), omgerekend naar kg. Een staalkabel met staalkern (IWRC) of een hogere draadsterkte is sterker. Vergelijk daarom altijd met de kabel die je echt hebt. HMPE: breeksterkte van het touw zonder splitsen.

Is Dyneema echt "15 keer sterker dan staal"?

Dat getal gaat over sterkte per kilo, niet per diameter. Bij 10 mm is HMPE per kilo touw ongeveer elf keer zo sterk als deze staalkabel. Per diameter is het verschil ongeveer twee keer. Voor de keuze van je kabel telt de diameter, want die moet op je trommel en door je geleiding passen.

Niet elk Dyneema-touw vervangt staal

Het woord "Dyneema" of "HMPE" op de haspel zegt weinig. De constructie bepaalt de sterkte. Bij touw met een polyester mantel draagt vooral de kern, en de mantel beschermt alleen. Bij 4 mm maten we het verschil:

12-strengs gevlochten HMPE hield 2,7 keer zo veel als HMPE-koord met mantel van dezelfde dikte.

Kies voor een lier of mestschuif daarom altijd 12-strengs gevlochten touw zonder mantel, eventueel met een PU-coating. Nylon en polyester zijn ook geen vervanger voor staal. Ze rekken bij breuk 15 tot 20%, tegenover maximaal 4% bij HMPE. Al die rek wordt opgeslagen energie, en je schuif of lier reageert met vertraging. Wil je juist schokken opvangen, bijvoorbeeld bij slepen, dan is een kinetisch sleeptouw de juiste keuze.

Bij Prorope kies je uit twee varianten 12-strengs: Dyneema SK75, gemaakt van de bekende merkvezel, en Prorope HMPE, onze eigen lijn. Prorope HMPE is stugger en gladder. Daardoor blijven er minder houtsnippers en vuil in hangen. De breeksterktes liggen dicht bij elkaar, dus je kiest vooral op gebruik. Meer daarover in onze vergelijking van T70, SK75 en Prorope HMPE.

Knoop of splits: wat kost het aan sterkte?

Een knoop is in HMPE altijd het zwakste punt. HMPE is bovendien glad, waardoor een knoop kan gaan schuiven. Otto Tromm testte drie veelgebruikte knopen op 5 mm HMPE-koord (blauw/goud), telkens vijf trekproeven:

Verbinding Gemiddelde breeksterkte Wat er overblijft Zwakste proef
Zonder knoop 945 kg 100% –
Vissersknoop 700 kg 74% 73%
Achtknoop 688 kg 73% 68%
Paalsteek 569 kg 60% 50%

Alle waarden gemeten door Otto Tromm. Referentie zonder knoop: testverslag 5 mm HMPE blauw/goud.

Een paalsteek hield in de zwakste proef maar de helft over. Gebruik voor een oog of een haak daarom altijd een splits. Een goed gesplitste haak kost circa 10% breeksterkte. Alle lierkabels van Prorope splitsen we zelf in Beringe, dus je hoeft dat niet zelf te doen.

Waar let je op bij het overstappen?

Overstappen kan bijna altijd. Het touw gaat alleen lang mee als je het systeem eromheen aanpast.

  1. Gladde geleidingVervang op een lier de rollengeleider door een gladde aluminium geleider met ronde randen (hawse fairlead). Rollen die jarenlang staal hebben geleid, hebben groeven en braampjes die vezels doorsnijden. Houd bij schijven een buigradius van minimaal 10 keer de touwdiameter aan, en zorg dat de groef bij de dikte past.
  2. Gladde trommel en goed inlopenVerwijder roest en braampjes. Wikkel het touw de eerste keer onder lichte, gelijkmatige spanning op, zodat het zich niet in de onderste lagen ingraaft. Gebruik het daarna eerst een tijd bij middelzware belasting. De strengen zetten zich dan gelijk, en in een eigen proef gaf voorspannen tot 15% meer breeksterkte.
  3. Weg van hitteDyneema SK78 kan continu tot 70 °C en begint onder belasting vanaf 145 °C te smelten. Houd het touw weg van uitlaten, motorblokken en remmen. Sommige lieren hebben de rem in de trommel, en die kan bij lang trekken heet worden. Glanzende, harde plekken wijzen op hitteschade. Vervang dat stuk.
  4. Bescherm tegen schurenSynthetisch touw is gevoeliger voor scherpe randen dan staal. Gebruik een beschermhoes op vaste contactpunten. De vezel zelf is UV-stabiel, maar de coating verbleekt buiten binnen een paar maanden. Wat dat met de sterkte doet, meten we in onze buitenduurtest.
  5. Let op kruip bij vaste spanningOnder langdurige, constante belasting wordt HMPE langzaam blijvend langer, vooral als het warm is. Bij een lier of mestschuif is dat zelden een probleem. Bij een afspanning die maanden onder spanning staat wel: kies dan een ruime marge, en gebruik HMPE niet bij aanhoudende belasting boven 60 °C.
  6. Blijf uit de lijnSynthetisch touw heeft veel minder massa dan staal en slaat bij breuk minder hard terug. Ongevaarlijk is het niet: vooral de haak en andere metalen delen kunnen wegschieten. Sta nooit in de lijn van de kabel, gebruik waar het kan een softshackle, en leg een terugslagdempende deken over de kabel.
Terugslagdempende veiligheidsdeken over een lierkabel
Veiligheid
Terugslagdempende veiligheidsdeken
Over het midden van de kabel leggen bij zwaar lierwerk.
Bekijk →

Synthetische lierkabel kiezen

Zoek de maximale trekkracht van je lier op, en de diameter en lengte die de lierfabrikant voorschrijft. Kies dan een kabel met een breeksterkte van minimaal twee keer die trekkracht, gemeten na de splits. Dat is de ondergrens. Bij twijfel neem je een maat dikker, als je trommel en geleiding die dikte aankunnen.

Diameter Prorope HMPE lierkabel met haak Dyneema SK75 lierkabel met haak
6 mm 3.510 kg 3.300 kg
8 mm 6.120 kg 5.400 kg
10 mm 9.450 kg 9.000 kg
12 mm 12.150 kg 12.600 kg
14 mm 17.100 kg 16.200 kg
16 mm 20.520 kg 21.600 kg

Breeksterkte van de complete kabel, ná het splitsen van de haak.

Rekenvoorbeeld: een lier van 4.500 kg trekkracht vraagt minimaal 9.000 kg breeksterkte. Een 10 mm kabel zit daar precies op of net boven, zonder marge. Ons advies is daarom 12 mm, tenzij de lierfabrikant iets anders voorschrijft of 12 mm niet op de trommel past. Wil je meer lengte op dezelfde trommel, kijk dan naar een lierverlengkabel in plaats van naar een dunnere kabel.

Prorope HMPE lierkabel met haak
Zelf gesplitst in Beringe
Prorope HMPE lierkabel met haak
6 t/m 16 mm, op maat gemaakt. Ook als Dyneema SK75 lierkabel.
Bekijk →

Mestschuif: touw of staalkabel, 10 of 12 mm?

Of touw op je mestschuif past, hangt af van de aandrijving, niet van het merk. Zo herken je het in de stal:

✓ Touw past

  • Twee aandrijfstations met een trommel: het ene station wikkelt het touw op, het andere tegelijk af. Dit heet trommelaandrijving. Nastellen is niet nodig.

✕ Touw past niet

  • Eén station waar de kabel over een aandrijfrol loopt: dit is kabelaandrijving en werkt met geplastificeerde staalkabel.
  • Een ketting: dan blijft het ketting.

Op een trommelaandrijving heeft touw duidelijke voordelen. Het roest niet: bij geplastificeerde staalkabel roest het staal ongezien verder zodra de mantel scheurt. Je krijgt geen losse staaldraadjes in de mest of bij de dieren. Een haspel is met de hand te tillen. Het touw kan tegen mest, ammoniak en vorst, en het is te splitsen. Let wel op versleten of vastgelopen hoekrollen en scherpe randen. Daar slijt touw in de stal het snelst.


10 mm 12 mm
Breeksterkte 10.400–10.500 kg 13.500–14.000 kg
Kies dit als er nu 8 of 10 mm op ligt en de groeven van de hoekrollen niet breder zijn dan 10 mm er al dikkere kabel op ligt, de gang lang is, of er veel stro, strooisel of zand in de gang ligt

De vuistregel: neem dezelfde diameter als wat er nu op ligt, en volg wat de fabrikant van de mestschuif per diameter aan maximale ganglengte opgeeft. Een touw breekt zelden bij gewoon schuiven. Het gevaarlijke moment is een schuif die ergens achter blijft haken. Twijfel je, en kunnen trommel en rollen 12 mm aan, kies dan 12 mm. Reken op twee keer de ganglengte aan touw, plus de windingen op de trommel en reserve. Een gang van 50 m vraagt dus ruim 100 m.

Beide diktes zijn er in Prorope HMPE 10 mm, 12 mm en in Dyneema SK75 10 mm en 12 mm. Meer uitleg staat op de pagina mestschuiftouw.

Overstappen of bij staal blijven?

✓ Stap over op touw

  • Lier waarvan je de geleiding glad kunt maken
  • Mestschuif met trommelaandrijving
  • Gewicht telt: met de hand hanteren, drijven
  • Roest is een probleem: stal, nat, buiten
  • Je gebruikt een gesplitst oog of gesplitste haak

✕ Blijf bij staal

  • Hitte boven 70 °C, vonken of hete onderdelen
  • Scherpe randen of ruwe ondergrond die je niet kunt afschermen
  • Mestschuif met kabelaandrijving (één station, aandrijfrol)
  • Hijsen of personen zekeren: buiten dit artikel, volg de normen

Veelgestelde vragen over staalkabel en Dyneema/HMPE

Is Dyneema sterker dan staal?

Ja, bij dezelfde diameter. Otto Tromm mat 4 mm Prorope HMPE op gemiddeld 1.827 kg en in de zwakste proef 1.782 kg. Een 4 mm staalkabel 6×19 heeft een minimale breekkracht van 886 kg. Per kilo touw is het verschil nog veel groter.

Kan ik dezelfde diameter nemen als mijn staalkabel?

Meestal wel. 12-strengs HMPE is bij dezelfde dikte sterker dan staalkabel 6×19. Controleer altijd het voorschrift van de lier- of installatiefabrikant en de breeksterkte ná de splits. Bij twijfel neem je een maat dikker.

Moet ik de rollengeleider van mijn lier vervangen?

Ja. Gebruik een gladde geleider met afgeronde randen. Rollen die staal hebben geleid, hebben vaak groeven en braampjes die de vezels beschadigen.

Mag ik een knoop in HMPE-touw leggen?

Liever niet. In onze proeven bleef met een vissersknoop 74% van de sterkte over, met een achtknoop 73% en met een paalsteek 60%. In de zwakste proef was dat bij de paalsteek maar 50%. Gebruik een splits.

Tegen hoeveel warmte kan Dyneema?

Dyneema SK78 kan continu tot 70 °C en begint onder belasting vanaf 145 °C te smelten. Houd het touw weg van uitlaten, remmen en hete trommels.

Werkt touw op elke mestschuif?

Nee. Touw werkt op een trommelaandrijving met twee stations, waarvan het ene opwikkelt en het andere afwikkelt. Een kabelaandrijving met één station en een aandrijfrol werkt met geplastificeerde staalkabel.

Hoe wij testen

Otto Tromm test in-house op een trekbank van 50 kN volgens een protocol op basis van ISO 2307:2019. Elke testserie bestaat uit vijf trekproeven op hetzelfde touw, en we publiceren het gemiddelde, de laagste en de hoogste waarde. Niet elk touw uit ons assortiment is getest. Wat we wél hebben getest, staat in de touw-testdatabase en in de blog touwtesten.

Prorope · zelf gesplitst in Beringe

Staal vervangen door touw?

Bronnen. Metingen: Otto Tromm, trekbank Prorope (testseries PR-2026-HMPE-0040-GK-003, PR-2026-HMPE-0040-GK-002, PR-2025-HMPE-0050-GK-001, PR-2026-HMPE-0050-VK-001, -F8-001 en -PS-001). 

De testdata zijn verzameld door Prorope. Lees hoe wij testen en publiceren →